Monitor: Werkwijze jongerenwerkers bij schulden in Oldenzaal

Pilot

In deze pilot gingen jongerenwerkers van de Stadsbank op pad om jongeren te bereiken in ondersteuning bij schulden. Ze hebben daarbij gebruik gemaakt van het lokale netwerk van organisaties en de CAK-lijst (langdurige achterstanden zorgpremies). Een traject met jongeren kan zich hierbij richten op praktische financiële hulpverlening of het leren van nieuwe (financiële) vaardigheden. Daarbij is er aandacht voor behoeften op andere leefgebieden en de betrokkenheid van het netwerk van de jongere.

Vanuit de Werkplaats Sociaal Domein Twente hebben we de aanpak gemonitord. 

In 2023 deden we vanuit Saxion een literatuurstudie naar de werkzame principes in de preventie en vroegsignalering van schulden bij jongeren. Deze publicatie kan nuttig zijn voor andere gemeenten die willen werken aan preventie van schulden en goede ondersteuning van jongeren.

Monitoring

Het werk van de jongerenwerkers hebben we gemonitord door gegevens te registreren en naar de aanpak zelf te kijken. De gegevens waren bijvoorbeeld soorten contactmomenten en verwijzingen. Verder waren we aanwezig bij het werkoverleg van de jongerenwerkers. Dit ging o.a. over de technieken die jongerenwerkers inzetten om motivatie bij de jongeren te vergroten en vertrouwen te winnen. Zo kregen we zicht op wat professionals zien als werkzame factoren in de aanpak. 
Ook hebben we het perspectief van jongeren in kaart gebracht. Zo hebben we in een begin- en eindmeting financiële stress gemeten met de Psychological Inventory for Financial Scarcity (PIFS) (Van Dijk, Van der Werf & Van Dillen, 2022). Tenslotte, hebben we een aantal jongeren geïnterviewd over hun ervaringen met de ondersteuning.

Opbrengsten

In een jaar tijd zijn met de pilot 100 jongeren bereikt. In 2022 (laatst beschikbare cijfers van de Stadsbank Oost-Nederland) waren dit elf jongeren. Om meer jongeren te bereiken hebben jongerenwerkers veel energie gestopt in de samenwerking met lokale partijen. We zagen dat er meer verwijzingen binnen kwamen via dit netwerk. Het bleek moeilijk om jongeren via de CAK-lijst te bereiken. Wanneer dat wel lukte, zagen de jongerenwerkers dat deze schulden vaker vergevorderd en complexer waren.

In de interviews met jongeren zagen we een duidelijke impact van de ondersteuning. Zo vond een jongere met hulp van de jongerenwerker een nieuwe baan. Ook gaf een jongere aan dat ze vooral blij was met het vergroten van haar zelfvertrouwen door het traject. Ook de financiële stress meting (PIFS) bij 14 jongeren liet impact zien. De jongeren scoren bij de startmeting gemiddeld een 5,7 op een schaal 1-7 en bij de eindmeting gemiddeld 2,67. 

De pilot heeft inzicht opgeleverd over omvang van de schulden en signalen bij jongeren. Daarnaast zijn er bijkomende belemmeringen van regelingen en beleid zichtbaar gemaakt. Een belemmering die jongerenwerkers bijvoorbeeld tegenkomen is het strak hanteren van de zoekperiode vanuit de Participatiewet terwijl jongeren niet de juiste stukken hebben of deze procedures niet begrijpen en hierdoor mogelijk afhaken.

Op basis van ons onderzoek formuleren we vijf werkzame factoren voor de ondersteuning aan jongeren: 1) Bouw aan de vertrouwensrelatie met de jongere. Dit is het fundament. 2) Zet in op quick wins om stress te verminderen. Vraag een jongere wat hem het meeste dwars zit en start daarmee. Bel bijvoorbeeld samen naar een schuldeiser. 3) Wees geduldig. Geef een jongere meerdere kansen wanneer hij afspraken niet nakomt. 4) Bied laagdrempelige contactmogelijkheden 5) Zorg voor korte lijnen in de samenwerking. 

Aanbevelingen

De belangrijkste aanbevelingen zijn dat men moet blijven investeren in korte lijnen in de samenwerking. Dit helpt om jongeren in beeld te krijgen en te houden. Daarnaast is onze oproep aan de gemeente om jongeren als aparte doelgroep te beschouwen wanneer het gaat om vroegsignalering en schulden. Jongeren hebben meestal nog geen stabiel inkomen en zijn nog volop in ontwikkeling. Dit brengt mogelijk kwetsbaarheid met zich mee en verdient een gerichte aanpak. 

De jongerenwerkers dienen goed gepositioneerd te zijn door de organisatie. Hierbij moet aandacht zijn voor handelingskracht en handelingssnelheid. Deze eigenschappen zijn voorwaardelijk om het vertrouwen van een jongere te kunnen winnen. Het opbouwen van deze vertrouwensrelatie kost tijd en dit dient gefaciliteerd te worden. Het is daarbij van belang dat professionals laagdrempelig werken en geduld uitstralen. 

Door Ben Boksebeld, Margriet Braun en Lieneke Ebbe

Referenties

• Factsheet literatuurstudie werkzame principes in de preventie en vroegsignalering van schulden bij jongeren - Preventie en vroegsignalering van schulden bij jongeren in Oldenzaal | Werkplaatsen Sociaal Domein
• Volledige rapport impactevaluatie en factsheet van monitoring - https://www.werkplaatsensociaaldomein.nl/werkplaats/twente
• Dijk, W. van, Werf, M. M. B. van der, & Dillen, L. F. van. (2022). The psychological inventory of financial scarcity (PIFS): a psychometric evaluation. Journal Of Behavioral And Experimental Economics, 101. doi:10.1016/j.socec.2022.101939